Bale — mesto iznad Rovinja sa kasnoantičkim kastrumom, palatom i dinosaurusima

Gde su Bale

Opština Bale graniči se sa gradom Rovinjem i opštinama Kanfanar, Svetvinčenat i Vodnjan. Mesto je 13 km udaljeno od Rovinja i 20 km od Pule. Opština ima površinu od 81,65 km² i prema popisu iz 2021. godine 1.170 stanovnika: Bale-Valle 973, Golaš-Moncalvo 120 i Krmed-Carmedo 77. Hridi Kolona i Porer pripadaju opštini. Izlaz sa autoputa A9, dela Istarskog ipsilona, povezuje Bale sa mrežom hrvatskih autoputeva.

Castrum Vallis

Poreklo naselja je rimsko utvrđenje Castrum Vallis, koje je podigao Kaj Palkrus radi zaštite puta za so između Pule i Poreča. Ime potiče od reči vallum, što znači jarak, pa se pretpostavlja da je utvrđenje bilo zaštićeno jarkom. Oko Bala nađeni su novčići iz tog perioda i ostaci više rimskih zgrada.

U kasnoj antici Vallis je bio deo unutrašnjeg odbrambenog pojasa, zajedno sa Mutvoranom i Klenovcem, i nadgledao je put Pula–Trst, poznat kao Via Flavia. Zidovi su građeni u obliku riblje kosti. Imao je trobrodnu crkvu posvećenu Mariji, koja je počela kao dvorana trapezoidnog oblika bez apside, a podignuta je u 5. veku.

Srednji vek

Savremeno mesto izgrađeno je oko srednjovekovnog zamka plemićkih porodica Sardo i Bembo iz 15. veka. Parohija je osnovana najkasnije do 1177. godine, a posete porečkih episkopa daju dragocene izvore za istoriju Bala. Palata Soardo-Bembo, i danas najveća zgrada u mestu, nastala je od dve kvadratne odbrambene kule. Prvobitno je pripadala porodici Soardo, a pošto je porodica Soardo ostala bez muških naslednika, Veronika Soardo udala se 1618. za Alvizea Bemba, pa je palata postala vlasništvo porodice Bembo. Obnovljena je, ima gotičko-renesansnu fasadu, a smatra se jednim od najvažnijih spomenika u Hrvatskoj. Crkva Svetog Duha potiče iz 15. veka.

Dinosaurusi

U blizini Bala pronađeni su fosili dinosaurusa. Najznačajniji su ostaci Histriasaurusa, otkrivenog na ovom lokalitetu, koji se čuvaju u lokalnom muzeju. Nađeni su i neodređeni fosili iz porodice Camarasauridae, grupa Titanosauriformes i Somphospondyli, Theropoda i jedan neodređeni dinosaurus. Te fosile opisao je Fabio Marko Dala Veki između 1998. i 2005. godine.

Dvojezičnost i uprava

Opština je zvanično dvojezična, hrvatsko-italijanska, pa su oba naziva, Bale i Valle, zvanična i ravnopravna. Javni natpisi ispisani su na oba jezika, a statut opštine jemči dvojezičnost. Opštinsko veće ima 11 članova. Dan opštine je 1. maj, u čast blaženog Julijana Balskog, franjevca preminulog 1349. godine, zaštitnika opštine. Turizam je glavna uslužna delatnost.

Kultura

Udruženje „Stone Stories” svakog leta organizuje u Balama festival Last Minute Open Jazz Festival. U galeriji Ulika svake godine održava se izložba „Castrum Vallis”, koju su 1964. godine pokrenuli umetnici, a danas na njoj učestvuje više desetina autora. U mestu deluje i ženska klapa „Castrum Vallis”.

Put iz Srbije

Prema našim izmerenim rutama, od Beograda do Bala je 636 km, oko 7 sati vožnje, a iz Novog Sada 602 km, oko 7 sati. Po zvaničnoj statistici, mesec sa najviše noćenja u Istarskoj županiji bio je avgust, 8,0 miliona noćenja, a sa najmanje januar, 130 hiljada noćenja. Šire o sezoni čitajte u vodiču Kada je gužva u Hrvatskoj — noćenja turista po mesecima u 2025. godini. Pregled ostalih istarskih mesta nalazi se u vodiču Istra — klima po mesecima, sezona gužve i dužina puta do mesta na poluostrvu.

Polazak iz Beograda je u 23:00, a iz Novog Sada u 22:00. Prevoz iz Beograda do Bala košta 85 € u jednom smeru i 160 € povratno. Cenu prevoza iz Novog Sada do Bala potvrđujemo pri rezervaciji.

Šta još obići u blizini

Putovanje se lako povezuje sa susednim mestima: iz istih polazišta vozimo i do Minibus prevoz Beograd – Rovinj, Prevoz putnika Novi Sad – Vodnjan i Kombi prevoz Beograd → Pula. Vodiči o tim mestima su Rovinj — grad na nekadašnjem ostrvu, klima i dolazak iz Srbije, Vodnjan — grad sa mumijama svetaca, najvećom crkvom u Istri i maslinovim uljem i Pula — rimski grad, austrijska ratna luka i najveći grad Istre.

Sva odredišta u okolini Bala navedena su na stranici Prevoz putnika Beograd – Istra, a za polazak iz Novog Sada pogledajte Kombi prevoz Novi Sad → Istra. Pregled svih hrvatskih odredišta nalazi se na stranici Kombi prevoz za Hrvatsku, a opšte informacije za celu zemlju u vodiču Putovanje u Hrvatsku iz Srbije — dokumenta, granica i šta sme da se prenese.

Kombi od vrata do vrata do Bala

Dolazimo po vas na dogovorenu adresu i vozimo vas direktno do cilja — bez presedanja i bez čekanja na stanici. Vozimo svakog dana, u oba smera — i polazak iz Srbije i povratak nazad su garantovani i ne otkazuju se sa naše strane, bez obzira na broj putnika. Prevoz se plaća direktno vozaču — nije potrebna akontacija niti plaćanje unapred. Ponudu za ovaj grad nalazite na stranama Kombi prevoz putnika Beograd → Bale i Minibus prevoz Novi Sad – Bale.